Һәр кемдең булыр үҙ йәдкәре

Ҙур булмаған был мәҡәләлә телебеҙҙең лексик-семантик байлығын, мөмкинлектәрен өйрәнеүҙә фольклор белгестәре тарафынан бик үк өйрәнелмәгән жанр – лаҡаптың ролен күрһәтеүҙе маҡсат итеп ҡуймаҡсымын. Әйткәндәй, фольклорсылар араһында лаҡаптарҙы айырым жанр итеп ҡарамайынса, бары тик көләмәс тигән дөйөм атама аҫтында ғына өйрәнеү күҙәтелә. Ә бит уйлап ҡараһаң, улар араһындағы айырма байтаҡ. Иң мөһиме, лаҡаптарҙа ҡасандыр, кем менәндер ысынлап та булған ҡыҙыҡлы хәл-ваҡиғалар тураһында бәйән ителеп, тыңлаусыларға ниндәйҙер фәһем биреү менән бергә, телебеҙ үҙенсәлектәрен күрһәтеү ҙә күҙ уңында тотола.

Беҙҙең Айһылыу исемле һүҙгә маһир еңгәбеҙ була торғайны. Ул үҙенең телмәрендә йыш ҡына төрлө ят-ят мәҡәл-әйтемдәр ҡыҫтырып ебәрер, төртмә таҡмаҡ сығарыуға ла аптырамаҫ, теге йәки был кеше тураһында таралған лаҡаптарҙы ла, әртистәр һымаҡ, бик мәрәкә итеп һөйләп ишеттерер ине.

Шул еңгәбеҙҙе әйттереп, Азат ағайыма кәләш итеп алып биргәс, уның шундай һүҙ маһиры булыуына аптырапмы, ҡайныһы, йәғни беҙҙең Мөбәрәк олатай мәрхүм, һорай ҡуя:

– Килен, һин нисә класс бөткәнһең ул?

Айһылыу еңгәм бында ла аптырап ҡалмай һәм:

– Былай биш класс бөткәнмен, ә бына тел ғилеме буйынса – ун класс!

Ошо лаҡапты бәләкәйҙән ишетеп үҫкән мин фәҡирәгеҙ, университетҡа уҡырға инеп, тел ғилемен өйрәнә башлағас, биш класс ҡына белеме булған еңгәм ҡайҙан белде икән ул бындай фән барлығын, тип аптырап ултырғаным хәтеремдә...

Беҙҙең өс туған Һәҙиә исемле апайыбыҙ була торғайны.

Шул Һәҙиә апай йәш кенә сағынан һүҙгә оҫта булды. Ул һөйләй башлаһа, ауыҙыңды асып тыңлайһың инде бына!

Ғәҙилә Бүләкова, филология фәндәре кандидаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре.

Фото Р. Хисаева