Дүрт саҡрым Хикәйә. Лилиә МӘҮЛИТОВА (ФАЗЛЕТДИНОВА)

Дүрт саҡрым 

Лилиә МӘҮЛИТОВА (ФАЗЛЕТДИНОВА)

– Иптәш командир, был мөмкин түгел. Егеттәрҙе әрәм генә итәсәкбеҙ... – Даян тағы бер тапҡыр ҡаршы төшмәк булды. Әммә “иптәш командир” бирешергә теләмәне.

– “Буран”, үҙем беләм. Һинең эшең – буйһоноу. Барыһы ла килеп сығасаҡ, мин әйтте, тиерһегеҙ. Әҙерләнегеҙ. – Сабиров, һүҙ бөткәнен аңлатып, урынынан торҙо. Даянға блиндаждан сығып китеүҙән башҡа сара ҡалманы.

Эх, ҡайҙа һуң элекке командирҙары! Махсус хәрби операция башланғандан алып бергә булған Агишев! Аҡыллы етәксе ине, бер ҡасан да үҙенең спецназовсыларын бушҡа ут аҫтына ҡуйманы. Һәр саҡ егеттәр менән кәңәшләште. Айырыуса Даянды яҡын күрҙе, үҙенең уң ҡулы итеп һананы. “Буран”, ә һин нисек уйлайһың? Ошолай эшләһәк, дөрөҫ булырмы, юғалтыуҙарһыҙ сығырбыҙмы?” – тип һәр задание алдынан саҡыртып алыр ине. Даян да тәжрибәһеҙ түгел, МХО биләмәһендә инде өс йыл. Һалҡын ҡанлы, уйлап эш итә белгән Агишевты үрләттеләр шул, инде туғанлашып бөткән яугирҙарҙан айырылыу ни тиклем ҡыйын булмаһын, кәрәк – китте.

Уйҙары Сабировҡа барып терәлгәс, Даяндың йөҙө һытылды. Саҡ хәрби уҡыу йортон тамамлап килгән 22 йәшлек егет, йәнем дә көймәгәйе. Ун ир-аттан торған тәжрибәле “Бөркөттәр” спецназ бригадаһына уны етәксе итеп ҡуйырға кемдең башына килгәндер инде. “Укроп”тар менән яу яланында инде нисәмә тапҡыр күҙмә-күҙ осрашҡан, уларҙың тактикаһын белеп бөткән яугирҙарҙы тыңлау ҡайҙа? Ҡайһылай әтәсләнгән була. Тиҙерәк заданиены үтәп, үҙен күрһәтмәксе. Берәй миҙал да эләктерер әле. Ә егеттәр ғүмере? Бер сәғәт элек кенә икәүләп бер тушёнканы бүлешеп ашаған дуҫыңдың үле кәүҙәһен үҙебеҙҙекеләр яғына алып сығырға маташыуҙың ни тиклем еңел түгеллеген “Буран” яҡшы белә. Сөнки иптәшеңде юғалтыу бер ҡайғы булһа, уны яу яланынан сығарыу – йәнә бер бәлә. Дошман дрондары өйөрөлөп-өйөрөлә, ни хәл итәһең, был өлкәлә өҫтөнлөк – уларҙа. Айҙар буйы ята мәйеттәр. Ана, ауылдаш егет инде йылдан ашыу хәбәрһеҙ юғалған иҫәпләнә. Бахыр, ҡайһы яланда йә урманда ятып ҡалды икән? Динә апай ғына өмөтөн өҙмәй көтә, уны йәл...

 

***

Юлға таң менән сыҡтылар. Автомат, бер нисә батон “Сникерс”, һыу, башҡа кәрәк-яраҡ алынды. Бронежилет үҙе генә 15 килограмм тарта. Йылдар буйы өйрәнеп бөтөлдө инде. Дүрт саҡрым барҙылар ҙа ипләп кенә һәр береһе кәрәкле тип тапҡан ергә урынлашты. Алда – урман, маҡсат – уны дошмандан таҙартып, аша ятҡан ауылды азат итергә. Бындай операциялар күп башҡарылды. Ауыл-ҡасабалар, ҡалалар яйлап дошман ҡулынан тартып алына. Беҙҙекеләр алға бара. Тик, ниңәлер, һуғыштың ғына осо-ҡырыйы күренмәй.

Ноябрь. Украинала һауа торошо Рәсәйҙән йылыраҡ. Беҙҙә ер туңдыр инде, бәлки, ҡар ҙа яуғандыр, тип уйлап алды Даян. Бер урында тик ятыуҙан, әлбиттә, тән ҡалтырата, ер һыуығы – ер һыуығы инде. Командирҙан приказ көтә яугирҙар әлегә.

“Буран” түш кеҫәһенән ипләп кенә смартфонын алды. Экранда, һәр саҡтағыса, һөйөклөһө менән улының фотоһүрәте пәйҙә булды. Азамат быйыл мәктәпкә уҡырға барҙы, ярай, бәхеткә, ҡыҫҡа ваҡытлы ялға ҡайтҡан мәле ине атай кешенең. Улын белем донъяһына үҙе етәкләп индерҙе, тиергә була.

Өс көндән – Юлиәһенең тыуған көнө. Ире артынан утҡа ла, һыуға ла инергә әҙер ҡатын булып сыҡты ул. Тәү ҡарашҡа бигерәк тыныс, ипле генә күренгән Юлиә “ҡыҙыу нөктә”гә өс тапҡыр килеп ҡайтты инде. Самолётмы, поезмы – ҡурҡып тормай үҙе.

Даян ваҡыт булғанда ҡатынына смс-хәбәр яҙып ебәрергә уйланы. Йөрәге тыныс түгел уның. Һиҙә: ниндәйҙер яман нәмә буласаҡ. Йә берәйһе яраланасаҡ, йә, тәүбә, икенсе вариант... Ә үҙе өсөн задание нисек бөтөр? Бер ялға ҡайтҡанында апаһы, кәрт һалдырҙым, барыһы ла яҡшы буласаҡ, тине лә ул... Үҙе лә аптырай: окопта бергә ятҡан яуҙашына пуля килеп тейгәне бар, ә ул нисә тапҡыр иҫән ҡалды. Шулай ҙа уяулыҡты юғалтырға ярамай.

“Һөйөклөм!

Һин минең өсөн ниндәй ҡәҙерле булыуыңды беләһең. Мин һине лә, улыбыҙҙы ла бик яратам.

Тыуған көнөң менән! Һуғышта артабан ни булырын берәү ҙә белмәй. Ошо йылдар эсендә һине шатландырған ғына түгел, көйҙөргән мәлдәрем дә күп булды. Төҙәлермен! Ныҡ ауыр һүҙҙәр әйтһәм, ғәфү ит. Тағы берҙе тыуған көнөң менән!”

Хәбәрҙе яҙып бөткәс, сәғәт һүрәтенә баҫты ла аҙыраҡ уйланып ултырҙы. “72 сәғәттән ебәрергә” тигән яҙыуҙы һайланы ла телефонын кире тыҡты.

 

***

Барыһы ла ҡапыл башланды. “Укроп”тар дошмандарының засадала ултырыуын һиҙгән, ахыры. Бер-бер артлы дрондар осоп килә башланы, тирә-яҡ ҡолаҡ ярғыс зырылдау тауышы менән тулды.

– “Буран”! Мин - “300-сө!” – “Татар”ҙың һүҙҙәре тоноҡ ҡына ишетелде.

– Түҙ! – емерек кәртә ҡалдыҡтары артына йәшенә-йәшенә барып, дуҫын ҡултыҡлап алды Даян. Алыҫ түгел ангар барлығын иртән үк шәйләгәйне ул. Ҡайҙа баҫма – емереклек булған ерҙә был бина нисек имен тороп ҡалғандыр. Яҡында бер нисә ваҡ гараж да күренә. Даян дуҫын ангар мөйөшөнә һалды ла ишеккә ҡаршы ултырҙы. Белә: дрон операторҙары уларҙы күҙәтә, тағы бер “тимер ҡош”то арттарынан ебәрмәйенсә туҡтамаясаҡтар.

Ул арала Сабировты ике яҡтан ҡултыҡлаған Андрей менән Илнур күренде.

– “Буран”, бына һиңә тағы бер “300-сө”. Беҙ киттек, юғиһә, бишебеҙ ҙә һәләк булабыҙ хәҙер. Дрондарҙы бында ебәрмәҫкә кәрәк. Держитесь, – нисек килеп инделәр, шулай юҡ та булдылар.

Ана, яуҙаштар теге гараждарҙың береһенә йүгерҙе. Шунда уҡ күктә дрон күренде. Әһә, инеп өлгөрҙөләр! Тик гранаталар аҫҡан ҡош тимер стенаға килеп бәрелде, шартлау яңғыраны. Гараж ер менән тигеҙләнде...

Әле генә күргәненән шаңҡып, иҫен дә йыйып өлгөрмәгән Даян ултырған ангарға ла “фипиви” яҡынайғаны ишетелде. Бына “Буран” уны күрә, автоматын тоҫҡай. Ата ла ата, ә ул был яҡҡа осоуын белә. Әллә бөтөнләй теймәй инде? Ниндәйҙер мәлдә ирҙең күңелен хәүеф һәм өмөтһөҙлөк биләп алғандай булды. Шулай барыһы ла бөттөмө икән? Былтыр ипотекаға йорт алғайнылар... Саҡ матурайтып, рәтләп бөтөп бара инеләр... Азамат беренсегә генә уҡырға төштө, тағы балалар һөйгөһө килә бит әле... Ә әсәһе менән атаһы? Улдары һуғышҡа киткәндән бирле ярты ҡартайҙылар...

Нисә секунд барҙы икән был алыш? Һәр хәлдә, Даян өсөн бер нисә минут үткән кеүек тойолдо. Ун метр, биш... “Осрашыу” ҡотолғоһоҙ икәнен аңлаған спецназовсы бар көсөнә ситкә һикерҙе. Шул мәл аяҡтарын ниҙер өтөп алды һәм донъя түңкәрелде.

– Приём! Приём! “Буран” – “200-сө”! Ҡабатлайым! “Буран” – “200-сө”!

 

***

Ҡайһылай ҡараңғы. Төн еткән дәбаһа. Тышта ямғыр яуғаны ишетелә. Даян ятҡан еренән ыңғыраша-ыңғыраша тороп ултырҙы. Кеҫәләренең береһенән фонарын алып тоҡандырҙы. Берәү ҙә юҡ. Күрәһең, үлгән, тип ҡалдырып киткәндәрҙер. Ундай хәлдәр яу яланында күп – аптырайһы түгел. Аяҡтары ауырта, ҡарарға ине. Салбары шул тиклем теткеләнгән, эт талағанмы ни. Уны сисеп ташлауҙан башҡа сара ҡалманы иргә. Ботинкаһының “ауыҙ”ы асылған, саҡ һыпырып алды. Граната ярсыҡтары ныҡ эләккән икән. Бот төбөнән табанға тиклем ингән, ай-һай! Ойоғон сискәс, баш бармағы юҡлығын күрҙе Даян. Һөйәк шәрәмәте саҡ эленеп тора, уны алып ташланы. Аптечкаһын сығарып, ботона промедол ҡаҙаны. Бинты бер генә аяғына етте. Бая сисеп бәргән салбарының бөтөнөрәк урынын йыртып алып, икенсе аяғын ураны.

Иң мөһиме – иҫән. Төшөнкөлөккә бирелергә ярамай. Яралары ла әллә ни ҡанһырамай, шикелле, түҙерлек. Юғиһә, ҡан юғалтып ҡына күпме егет үлде. “Вытек”, тиҙәр уларҙы. Ваҡытында ярҙам күрһәтелмәһә, шулай була.

Ҡараңғы булғанда, сығыу юлын уйларға кәрәк. “Буран”, стенаға йәбешә-йәбешә, тороп баҫты ла ауыртыуға сыҙай алмай, “гөрҫ” итеп кире ауҙы. Үксәләре һынған да! Атаһы әйтмешләй, барып сыҡты, былай булғас. Хәҙер нисек атларға? Беҙҙекеләргә тиклем – дүрт саҡрым...

Ярай рацияһы иҫән икән. Бәйләнешкә сыға алды.

– “Буран”? Һине, үлгән, тинеләр бит, брат! Хәлең нисек?

– Түҙерлек. Ҡасан сығара алаһығыҙ? Аяҡтар һынған.

– Көт инде! Иртәгә тырышырбыҙ, әле мөмкинлек юҡ...

Һүҙҙәрендә торҙолар. Әммә йәнә ҡыйынлыҡ килеп тыуҙы. “Башҡорт” позывнойлы яуҙашы, төн ҡараңғылығын йырып, елкәһенә һалып тигәндәй бер саҡрым атланы. Таңға ҡарай күрше ауылға еткәйнеләр, дрон тауышы ишетелде.

– Мине ҡалдыр, мәйет ята, тип уйларҙар, – тип шаяртып маташты Даян. – Үҙең йүгер!

“Башҡорт”ҡа башҡа сара ла юҡ ине. Кемеһе булһа ла ҡотолорға тейеш, айырылһалар, икеһе лә тере ҡалыу мөмкинлеге бар. Ташландыҡ ауылдың иң ситендәге емерек хужалыҡтың ни ғиллә менәндер бәҙрәфе генә иҫән ҡалған, “Башҡорт” “Буран”ды шунда индереп һалды ла күҙҙән юғалды.

 

***

Бына Даян Украина ерендә емерелергә генә торған бәҙрәф эсендә ята. Көлкө лә, ҡыҙғаныс та. Аяҡтары үлтереп һыҙлай, уларҙы ҡуйыр урын да юҡ, исмаһам. Ипләп кенә стена буйлап өҫкә күтәрҙе. Әһә, теге дрон күренде. Хәҙер барыһы ла хәл ителәсәк: йә уны күргәндәр, йә “Башҡорт” артынан китәсәктәр. Беренсе вариант икән, бер нисә секундтан ошо һаҫыҡ бәҙрәф тә, Даян да булмаясаҡ.

Үтеп китте! Тағы бер шанс...

Даян үҙен ҡотҡарып ҡалған ҡыҫыҡ бәҙрәфтең ишеген асты ла ятҡан еренән шыуышып сыҡты. Аяғына баҫһа, һушын юғалтырҙай була. Яраларын ҡаплап ураған был сепрәк киҫәктәре боттарын да йылытмай. Ситтән ҡарап торһалар, аптырарҙар ине: свитер менән трусик ҡына кейгән, ҡанһыраған аяҡтары арҡыс-торҡос уралған һалдат йәшәү өсөн көрәшә. Яңы ямғыр яуып үткән бысраҡ ерҙән шыуыша. Йөҙ метр араны үтеү өсөн генә күпме ваҡыт кәрәк, ә алда – йәнә өс саҡрым..

“Буран” беҙҙекеләргә имен-аман ғына шыуышып барып етәсәген белмәй әле. Бысраҡ Украина ерендә аяҡтарындағы яраларына инфекция ингәнен дә һиҙмәй. Бер нисә операция үткәрәсәге лә башына инеп сыҡмай. Сираттағы миҙалын аласағын да, әлбиттә, белмәй. Иң мөһиме – ул иҫән һәм үҙебеҙҙекеләр яғына шыуыша...

 

Лилиә (Мәүлитова) Фазлетдинова

Фото https://yanshishma.com/articles/otlayby-/2026-09-09/ebe-ekel-r-bit-ul-4807276